पुणे | प्रतिनिधी
मोबाईलवर आलेले लग्नाचे आमंत्रण, शेअर बाजारातून मोठा नफा मिळवण्याचे आमिष किंवा फोनवरून होणारी ‘डिजिटल अरेस्ट’ची धमकी… सायबर भामटे नागरिकांना फसवण्यासाठी दररोज नवनवीन पद्धती वापरत आहेत.
पुणे आणि पिंपरी-चिंचवडमध्ये अलीकडे अशाच प्रकारच्या अनेक ऑनलाइन फसवणुकीच्या घटना समोर आल्या आहेत. विशेष म्हणजे, एका 75 वर्षीय निवृत्त महापालिका लेखापरीक्षकाला बनावट लग्नाचे आमंत्रण उघडणे ₹2.75 लाखांना महागात पडले, तर मोशीतील एका व्यक्तीला ऑनलाइन शेअर ट्रेडिंगच्या नावाखाली तब्बल ₹1 कोटींचा फटका बसल्याची तक्रार आहे.
लग्नाचे आमंत्रण आले… पण त्यातच होता सायबर सापळा!
कोथरूडमध्ये राहणाऱ्या 75 वर्षीय निवृत्त पुणे महापालिका लेखापरीक्षकाला मोबाईलवर एका नातेवाईकाच्या नावासारख्या दिसणाऱ्या क्रमांकावरून लग्नाचे डिजिटल आमंत्रण पाठवण्यात आले.
आमंत्रण खरे असल्याचे समजून त्यांनी ते उघडले. मात्र, या लिंकसोबत असलेली APK फाइल मोबाईलमध्ये डाउनलोड झाली आणि त्यानंतर त्यांच्या बँक खात्यातून पैसे काढले गेले, अशी तक्रार आहे.
31 ऑगस्ट ते 1 सप्टेंबरदरम्यान घडलेल्या या प्रकारात त्यांच्या खात्यातून सुमारे ₹2.75 लाखांची रक्कम गेल्याचे वृत्त आहे.
APK म्हणजे नेमकं काय?
APK ही Android अॅप्लिकेशनची फाइल असते. अनोळखी व्यक्तीने पाठवलेली APK फाइल मोबाईलमध्ये स्थापित केल्यास ती धोकादायक ठरू शकते.
सायबर भामटे अनेकदा लग्नाचे आमंत्रण, कुरिअर, वीज बिल, सरकारी कागदपत्र किंवा इतर विश्वासार्ह कारणांचा वापर करून अशा फाइल डाउनलोड करण्यास भाग पाडतात.
म्हणूनच, मोबाईलवर आलेली कोणतीही अनोळखी APK फाइल उघडण्यापूर्वी किंवा स्थापित करण्यापूर्वी सावध राहणे गरजेचे आहे.
मोशीमध्ये शेअर ट्रेडिंगच्या नावाखाली ₹1 कोटींची फसवणूक
पिंपरी-चिंचवडमधील मोशी परिसरातही ऑनलाइन शेअर ट्रेडिंगच्या नावाखाली मोठी फसवणूक झाल्याचे समोर आले आहे.
एका 54 वर्षीय खासगी कंपनीतील अधिकाऱ्याची सोशल मीडियाच्या माध्यमातून काही व्यक्तींशी ओळख झाली. त्यांनी स्वतःला ब्रोकरेज कंपनीचे प्रतिनिधी असल्याचे सांगून शेअर बाजारातील गुंतवणुकीत मोठा नफा मिळवून देण्याचे आमिष दाखवले.
त्यानंतर त्यांच्यासाठी डिमॅट खाते उघडल्याचे सांगण्यात आले आणि वेगवेगळ्या बँक खात्यांमध्ये पैसे जमा करण्यास सांगितले गेले.
सुरुवातीला दाखवण्यात येणाऱ्या खात्यात नफा वाढत असल्याचे दिसत होते. त्यामुळे संबंधित व्यक्तीने आणखी पैसे गुंतवले.
ऑगस्टपर्यंत त्यांनी तब्बल ₹1 कोटी रुपये वेगवेगळ्या खात्यांमध्ये पाठवले. मात्र पैसे परत काढण्याचा प्रयत्न केला असता अडचणी सुरू झाल्या आणि आणखी पैसे मागितले जाऊ लागले. त्यानंतर फसवणूक झाल्याचे त्यांच्या लक्षात आले. या प्रकरणी पिंपरी-चिंचवड सायबर पोलिसांनी गुन्हा दाखल केला आहे.
पुण्यात एका दिवसात सहा ऑनलाइन फसवणुकीची प्रकरणे
पुणे शहरात ऑनलाइन फसवणुकीचे प्रमाण किती वाढले आहे, याची कल्पना अलीकडील नोंदवलेल्या प्रकरणांवरून येते.
15 सप्टेंबर रोजी प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, पुण्यात एका दिवसात सहा सायबर आणि ऑनलाइन फसवणुकीची प्रकरणे नोंदवली गेली. या वेगवेगळ्या प्रकरणांमध्ये नागरिकांकडून एकूण सुमारे ₹2.84 कोटींची फसवणूक झाल्याचा आरोप आहे.
यामध्ये ऑनलाइन शेअर गुंतवणूक, सोशल मीडिया, मॅट्रिमोनियल साइट, गुंतवणूक योजना आणि बनावट ओळखींचा वापर करण्यात आल्याचे वृत्त आहे.
अलंकार परिसरातील एका व्यक्तीला शेअर गुंतवणुकीच्या आमिषातून ₹18.86 लाखांचा, तर विश्रांतवाडीतील एका व्यक्तीला ऑनलाइन विवाह संकेतस्थळाच्या माध्यमातून ₹27.94 लाखांचा फटका बसल्याची तक्रार आहे.
‘डिजिटल अरेस्ट’च्या नावानेही नागरिकांना घाबरवले जात आहे
सायबर फसवणुकीची आणखी एक धोकादायक पद्धत म्हणजे डिजिटल अरेस्ट.
यामध्ये भामटे पोलीस, सीबीआय, आरबीआय किंवा इतर सरकारी अधिकारी असल्याचे भासवतात. तुमच्या नावावर गुन्हा दाखल आहे, तुमचे बँक खाते मनी लॉन्ड्रिंगमध्ये वापरले गेले आहे किंवा तुम्हाला अटक होणार आहे, अशी भीती दाखवली जाते.
त्यानंतर व्हिडिओ कॉलवर राहण्यास सांगून पैसे ‘तपासासाठी’ किंवा ‘सुरक्षित खात्यात’ पाठवण्यास सांगितले जाते.
पुण्यात अशाच प्रकारच्या प्रकरणात एका 87 वर्षीय निवृत्त वकिलाकडून ₹21 लाखांची रक्कम घेतल्याची तक्रार झाली. मात्र बँक व्यवस्थापकाच्या सतर्कतेमुळे त्यांची उर्वरित बचत वाचवता आली आणि पोलिसांनी त्यांना पुढील फसवणूक टाळण्यासाठी समजावले.
सायबर भामट्यांची पद्धत आता बदलली आहे
पूर्वी फसवणूक करण्यासाठी फोनवर OTP मागितला जायचा. आता मात्र सायबर भामटे विश्वास निर्माण करून नागरिकांकडूनच पैसे किंवा मोबाईलचा प्रवेश मिळवण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
कधी नातेवाईकाच्या नावाने लग्नाचे आमंत्रण येते, तर कधी शेअर बाजारात मोठा नफा मिळवून देण्याचे आश्वासन दिले जाते.
काही प्रकरणांत बनावट अॅपमध्ये खोटा नफा दाखवला जातो. त्यामुळे आपले पैसे वाढत आहेत असा विश्वास निर्माण होतो आणि नागरिक आणखी पैसे गुंतवतात.
पुणेकरांनी या 7 गोष्टी लक्षात ठेवा
1. अनोळखी APK फाइल डाउनलोड करू नका
विशेषतः WhatsApp किंवा SMS वर आलेली APK फाइल स्थापित करू नका.
2. लग्नाचे डिजिटल आमंत्रण आले तरी तपासा
नातेवाईकाच्या नावावरून आलेला मेसेज आहे म्हणून तो खरा आहे असे समजू नका.
3. शेअर बाजारातील ‘गारंटीड नफा’पासून सावध रहा
कोणीही हमखास मोठा नफा मिळवून देतो असे सांगत असेल तर आधी त्याची खात्री करा.
4. बनावट अॅपमधील नफा खरा समजू नका
स्क्रीनवर दिसणारी रक्कम तुमच्या खात्यात प्रत्यक्ष उपलब्ध आहेच असे नाही.
5. ‘डिजिटल अरेस्ट’ला घाबरू नका
पोलीस किंवा कोणतीही सरकारी यंत्रणा फोन किंवा व्हिडिओ कॉलवर तुम्हाला ‘डिजिटल अरेस्ट’ करून पैसे जमा करण्यास सांगत नाही.
6. OTP, PIN आणि CVV कोणालाही देऊ नका
बँक अधिकारी असल्याचे सांगितले तरी ही माहिती फोनवर देऊ नका.
7. फसवणूक झाल्यास लगेच 1930 वर फोन करा
पैसे गेल्यानंतर वेळ वाया न घालवता सायबर क्राईम हेल्पलाइन 1930 वर संपर्क करणे महत्त्वाचे आहे. पुणे पोलिसांनीही तातडीने तक्रार करण्याचे आवाहन केले आहे.
आता प्रश्न तुमच्या सुरक्षिततेचा…
मोबाईलवर आलेला एक मेसेज, एक लिंक किंवा एक फोन कॉल तुमची वर्षानुवर्षांची बचत काही मिनिटांत संपवू शकतो.
तुमच्या कुटुंबात किंवा ओळखीच्या व्यक्तीसोबत अशी ऑनलाइन फसवणूक झाली आहे का? कोणत्या प्रकारे फसवणूक झाली? तुमचा अनुभव कमेंटमध्ये इतर पुणेकरांसोबत शेअर करा.
अशी माहिती शेअर केल्याने इतर नागरिकही त्याच सापळ्यात अडकण्यापासून सावध होऊ शकतात.
